Het genie van Frederico Faggin! - Mijmeringen en Meditaties
- filipvk
- 17 apr
- 6 minuten om te lezen
Beste vrienden,
Ik heb jullie al lang geleden beloofd het over Frederico Faggin te hebben, iemand wiens werk ik al lang volg. Met excuses voor de vertraging, krijgen jullie nu dan niet één maar twee fascinerende interviews met deze bijzondere fysicus en uitvinder. Dit eerste dateert van 2025, het tweede, dat je binnenkort mag verwachten in de Mijmeringen, van 2026.
Ik heb een uitroepteken geplaatst achter de naam van Faggin, want de man is een wandelend uitroepteken. Hij is Italiaan, en ook gepassioneerd (is dat een tautologie?), en dat merk je: zijn handen blijven zelden onbeweeglijk, en het drukke gesticuleren gaat soms gepaard met enige stemverheffing maar ook met veel humor. Frederico is een warme man met een groot hart, en dat merk je óók. Dat hart is trouwens één van de redenen waarom ik het over hem wil hebben, en dat begrijp je wel als je hem hoort vertellen.
Frederico Faggin is één van die wetenschappers die iedereen zou moeten kennen, maar die bijna niemand daadwerkelijk kent. Wat eigenlijk vreemd is, want zonder Frederico zouden we misschien nog geen smartphone in onze broekzak hebben, en geen laptop in onze rugzak. Frederico Faggin heeft namelijk de eerste microprocessor ontwikkeld, en kan daarmee de vader van de hedendaagse computer genoemd worden. Ook heeft hij het touch screen van je telefoon uitgevonden, en het touch-pad op je laptop. En alsof dat nog niet genoeg was, werkte hij mee aan de ontwikkeling van de eerste ‘neural nets’, de technologie die aan de basis ligt van alle huidige A.I. modellen.
Maar toch is hij één van die geniale wetenschappers wiens werk de wetenschap heeft getransformeerd, maar die toch totaal onbekend blijven voor het bredere publiek, zoals David Bohm ofJohn Von Neuman.
Maar dat alles is nog niet de reden om twee interviews met hem te delen met jullie. Dat doe ik omdat Frederico Faggin niet alleen een bijzonder wetenschapper en quantum-fysicus is, maar omdat hij ook een heel bijzondere theorie heeft ontwikkeld over wat ons bewustzijn eigenlijk is, én wat de ‘werkelijkheid’ eigenlijk is.
Waarom zou zo’n fysicus en uitvinder zich daarmee bezig houden, kun je je afvragen.
Frederico vertelt aan het begin van dit interview over een bijzondere ervaring die hij had op een nacht tijdens een vakantie, een ervaring die hem ertoe bracht zijn ideeën over zijn eigen bewustzijn, en bewustzijn in het algemeen, te herzien.
Zoals de meeste wetenschappers en fysici was Frederico daarvoor doordrongen van het materialisme of fysicalisme als wereldbeeld (zie Walkie-Talkie 11 en Walkie-Talkie 12). De ervaring waarover hij hier vertelt overtuigde hem ervan dat er meer aan de hand is en dat bewustzijn niet gewoon een epifenomeen of bijverschijnsel van hersenactiviteit is.
Daarom begon Faggin naast zijn werk als fysicus en techno-ontwikkelaar aan een decennia lange zoektocht naar de wezenlijke aard van het fenomeen bewustzijn.
Hij deed dit ook vanuit het perspectief van de wetenschap, maar doordat hij vanuit zijn onafhankelijke positie zonder taboe kon kijken naar alle aspecten van dit fenomeen, en de data kon koppelen aan zijn kennis van filosofie en de recentste ontwikkelingen in quantum-fysica, kon hij gaandeweg een theoretisch kader ontwikkelen waarin bewustzijn de grond is waaruit alles wat we ‘werkelijkheid’ noemen ontstaat. Dit perspectief wordt het wetenschappelijk of filosofisch idealisme genoemd. In de versie van Faggin wordt het ‘quantum-panpsychisme’ genoemd, omdat Faggin het fenomeen bewustzijn ziet als de interne staat van een quantum-veld.
Nu is Faggin niet de eerste wetenschapper die zoiets komt verkondigen: ook zowat alle vaders van quantum-fysica (Planck, Schrödinger, Heisenberg) waren een eeuw geleden al tot een gelijkaardige conclusie gekomen (zie de blogpost ‘De wetenschap en het ontluikende nieuwe paradigma’ en ‘De wetenschapper, de monnik en de filosoof’, en de Mijmeringen ‘Vijf Sigma’ en ‘Een bijzondere namiddag met een bijzonder wetenschapper’
Wat Frederico’s werk bijzonder maakt, is dat hij die kwestie in meer detail heeft doorgedacht dan zijn voorgangers, en een plausibel theoretisch kader heeft ontwikkeld dat een heldere kijk biedt op de relatie tussen bewustzijn en wat we de ‘materiële werkelijkheid’ noemen.
In 2024 verscheen zijn boek ‘Irreducible’, een neerslag van zijn decennia lange onderzoek. Ik vermoed dat dit werk de geschiedenis zal ingaan als één van de sleutelwerken in de 21ste eeuw, van het kaliber van de ‘Principia’ van Isaac Newton of de Algemene Relatitiviteitstheorie van Einstein.
Graag nodig ik jullie dan ook uit om te kijken naar dit bijzondere interview met hem door Essentia Foundation, de stichting opgericht door filosoof Bernardo Kastrup (die zelf ook computerwetenschapper is), en waarvan ik ook al het interview met Álex Gómez-Marín had gedeeld.
Binnenkort deel ik ook het tweede interview met Faggin, eveneens door Essentia Foundation, dat enkele maanden geleden werd opgenomen.
In het eerste half uur van dit interview, na het verhaal van Faggin over zijn bijzondere ervaring, krijg je soms nogal technische uitleg inzake quantum-fysica voorgeschoteld, maar ik zou je willen vragen om even door te bijten als dat stuk moeilijk is. Na minuut 30 begint het duidelijker te worden wat de implicaties zijn van het model van Frederico Faggin voor ons begrip van wat we ‘werkelijkheid’ noemen.
Laat ik een korte opsomming geven van slechts enkele van die implicaties:
Bewustzijn is de interne staat van een quantum-veld, enkel ervaren door dat veld zelf en ‘niet-kopieerbaar’.
Wat we ‘ik’ noemen, is in wezen dus een quantum-veld, dat de eigen staat ervaart in relatie tot andere velden.
Wat we als ‘materiële werkelijkheid’ zien, is eigenlijk een symbolische representatie van quantum-informatie. De activiteit die we in de hersenen zien, is dus niet de ‘producent’ van bewustzijn, maar de symbolische representatie ervan. En hetzelfde geldt voor alles wat we als ‘materie’ waarnemen.
Het voorgaande kun je vergelijken met de schrijver en een boek: de letters, woorden en zinnen in een boek zijn symbolische representaties van een interne staat van de schrijver, die evenwel nooit helemaal kunnen samenvallen met de discrete, ‘niet-kopieerbare’ interne wereld van de schrijver. Dat merken we zelfs al als we gewoon maar proberen uitleggen hoe we ons voelen: de woorden (symbolische representatie) kunnen nooit perfect alle nuances van onze innerlijk wereld uitdrukken.
Elk individueel bewustzijn (of veld) is ook een fractaal of holografisch aspect van het ene veld van bewustzijn dat aan de grond ligt van het hele waarneembare universum.
Wat we ‘vrije wil’ noemen, is geen illusie of wishful thinking, maar een fundamenteel aspect van quantum-velden en een voorwaarde voor het bestaan van om het even wat. De schijnbare ‘chaos’ en onvoorspelbaarheid op quantum-niveau zijn een expressie van de vrije wil op dat niveau.
Wat we ‘dood’ noemen bestaat eigenlijk niet: enkel het klassiek/quantum organisme dat we ‘lichaam’ noemen sterft, het ervarende veld dat ermee verbonden was blijft bestaan, mét behoud van alle discrete informatie ervaren door en binnen dat veld.
Zo, ik zou nog even verder kunnen gaan, want het model van bewustzijn dat Faggin voorstelt, is waarlijk een aardverschuiving in ons wereldbeeld - en tegelijk een bevestiging van millennia oude intuïties.
En als wat ik net opsomde je als buitenwerelds in de oren klinkt, maak je geen zorgen. Ik ga hier nog héél vaak op terugkomen, op verschillende manieren en vanuit verschillende invalshoeken. Want zoals Frederico Faggin zelf ook met veel passie blijft herhalen: eens je écht begint te begrijpen wat dit allemaal betekent, zou je wel eens een paar slapeloze nachten kunnen hebben. Niet van angst of bezorgdheid, maar van opwinding: de implicaties van dit model, dat nauw aanleunt bij tal van filosofische en spirituele tradities, zijn niet minder dan ‘mindblowing’ te noemen, en een potentiële fundering voor een nieuw wereldbeeld.
Laat dit dus een begin zijn, een voorgerecht, een ‘amuse-gueule’, een teaser; en maak je niet teveel zorgen als je niet alles meteen begrijpt. Geniet van het jongensachtige enthousiasme en de passie van Frederico Faggin, die beseft dat we een nieuw wereldbeeld nodig hebben als we willen overleven en ook onze planeet willen vrijwaren van vernietiging. Een nieuw besef van wie of wat wij eigenlijk zijn, zal absoluut nodig zijn om wakker te worden en te doen wat nodig is. En wie of wat wij eigenlijk zijn, is wonderlijker dan wat we tot nu toe konden voorstellen.
Bedankt voor het lezen en kijken, en tot de volgende aflevering,
Het ga jullie goed,
Filip
