Walkie-Talkie #11 ‘Wat is er mis met ons wereldbeeld? Alles, eigenlijk!’
- filipvk
- 15 uur geleden
- 3 minuten om te lezen
Beste vrienden,
Tijdens deze wandeling ga ik een beetje dieper in op ons huidige wereldbeeld, en de redenen waarom ons wereldbeeld ons momenteel niet helpt om op een betere manier om te gaan met onze leefwereld, onze biosfeer.
In Walkie-Talkie #10 had ik al een paar voorbeelden gegeven van wereldbeelden en hun connectie met onderliggende ideeën over bewustzijn en ‘mind’.
Ik probeerde daarbij te verduidelijken hoezeer een wereldbeeld of paradigma een bepalende invloed kan hebben op de relatie tussen een beschaving en de natuurlijke wereld, iets wat door iemand als Donella Meadows meermaals benadrukt werd.
Ons huidige wereldbeeld of paradigma, tenminste in de seculiere industriële samenlevingen, wordt gedefinieerd door wat in filosofie en wetenschap het ‘materialisme’ wordt genoemd. Het materialisme is de stelling dat het enige wat echt bestaat in dit universum materie is (electronen, protonen, neutronen,...) en de waarneembare en meetbare elementaire krachten (sterke en zwakke nucleaire kracht, zwaartekracht, elektromagnetische kracht).
Al het overige is vanuit dit standpunt bekeken eigenlijk een illusie, iets wat we onszelf wijsmaken om leven in een zinloos en mechanisch universum draaglijk te maken.
Dit idee van materialisme doordringt zowat alles in onze samenleving, gaande van mainstream wetenschap, onderwijs, economie, en theoretische kaders voor zowat al onze cognitieve interpretaties van de wereld.
De alomtegenwoordigheid van dit idee is één van de redenen dat we ons amper bewust zijn van dit paradigma: het zit onder de radar van ons eigen bewustzijn.
Ik zal nog vaak terugkomen op dit dogma van materialisme (want het heeft alle kenmerken van een religieus dogma), en ook op de redenen waarom dit idee eigenlijk allerminst gebaseerd is op wetenschappelijke methode, in tegenstelling tot wat doorgaans gedacht wordt.
Ons huidige materialistische wereldbeeld is uitermate nihilistisch, want het ontkent de werkelijkheid van zowat alles van waarde: in de eerste plaats ons bewustzijn zelf, dat slechts een illusie is binnen dit paradigma, maar ook dingen als liefde, betekenis, zin en waarde.
Niet moeilijk dat het niet zo goed gaat met ons en met de wereld, en dat we ons heil zoeken in bijvoorbeeld het opstapelen van bezittingen en geld, als verdedigingslinie tegen het nihilisme dat onze ‘beschaving’ kenmerkt.
Alles wat ik beleef tijdens deze wandeling, wordt in wetenschappelijke termen ‘qualia’ genoemd: hoe het is om iets te ervaren, de bewuste ervaring van om het even wat (kleur, smaak, emotie, schoonheid,...)
Het materialisme ziet dit als een op zich betekenisloos bijverschijnsel van louter materiële processen, en ontdoet de wereld op die manier van elke mogelijke betekenis of zin. Maar wat als het andersom is: de materiële wereld als bijverschijnsel van processen in bewustzijn?
Dat is een stelling die op het eerste zicht onzinnig lijkt, maar die door steeds meer filosofen en wetenschappers als aannemelijk en zelfs waarschijnlijk wordt naar voren geschoven.
De ervaring zelf, het bewustzijn zelf, de qualia zelf, zijn eigenlijk het grootste mysterie van al, en een mogelijke ‘poort’ naar een ander begrip van zowat alles. Tenminste, zodra we het idee loslaten dat dat bewustzijn, die qualia, louter een bijverschijnsel of epifenomeen zijn.
En dat is ook waarom zovele bijzondere wetenschapsmensen zich hoe langer hoe meer bezighouden met de studie van dat bewustzijn: ze beseffen dat we voor een grote omwenteling staan in ons begrip van wat bewustzijn eigenlijk is.
Bedankt om me te vergezellen op deze wandeling, en tot de volgende aflevering!
Het ga jullie goed,
Filip
