Hoe verliefd te worden op de toekomst - A Biosphere Project Blog
- filipvk
- 17 aug
- 6 minuten om te lezen
Beste vrienden,
In mijn vorige post ‘Apocaloptimisme’ besloot ik met een verwijzing naar het werk van Rob Hopkins, en beloofde ik jullie een interview met deze pionier van de transitie naar een andere en mooiere wereld.
Ik zal deze begeleidende tekst kort houden: elke poging dit heerlijke en fascinerende gesprek met Nate Hagens in diens podcast ‘The Great Simplifiation’ samen te vatten zou afbreuk doen aan de breedte en diepte van dit gesprek, en de wijsheid, kracht, verbeelding en ook humor die hierin vervat zitten.
De kern van de boodschap is: we moeten verliefd worden op de toekomst die we willen, eerder dan vooral bang te zijn van de toekomst die we niét willen.
Maar om verliefd te kunnen worden op de toekomst die we wél willen, moeten we ons daar eerst een voorstelling van kunnen maken. Als we er geen enkel beeld van hebben, zal het moeilijk worden ervan te houden, laat staan er verliefd op te worden en er heel erg naar te verlangen. Want over verlangen gaat het óók. En daar wringt het schoentje, want we zijn helemaal niet goed meer in het verbeelden van mogelijke andere toekomsten- laat staan ernaar te verlangen.
Dystopieën bedenken kunnen we heel goed: op Netflix kun je de wereld op honderd en één manieren zien vergaan. Maar zachte, liefdevolle, holistische en hoopgevende verbeeldingen van de toekomst? Je kan er lang naar zoeken.
En we worden inmiddels almaar banger en banger, als we het niet een hele tijd al zijn geweest: naarmate de klimaatcrisis en de samenloop van andere ecologische crisissen steeds duidelijker (en dodelijker) worden, is het makkelijk te vervallen in wanhoop of juist nog sterkere ontkenning. Beide opties leiden tot verlamming , dus hoe kunnen we nog een grond vinden voor hoop, daadkracht en ‘agency’, en de moed vinden om de mouwen op te stropen? Hoe kunnen we ons nog een mooiere toekomst voorstellen temidden van steeds alarmerender nieuws en rampspoed? Hoe kunnen we ons weliswaar bewust worden of blijven van het (heel erg) slechte nieuws, maar toch ruimte houden voor hoop, daadkracht en verbeelding?
Rob Hopkins is medeoprichter van Transition Network, één van de eerste organisaties die steun en coaching bood aan gemeenschapsinitiatieven inzake transitie op vlak van energie, voeding, openbaar vervoer, urban agriculture, local currencies, resilience building, enzovoort enzoverder.
Maar sinds Rob Hopkins niet meer voor Transition Network werkt, is hij zich precies daarmee gaan bezig houden: hoe kunnen we mensen helpen om een ander soort toekomst te verbeelden?
En daartoe heeft hij geweldige ‘oefeningen’ ontwikkeld, zoals zijn ‘tijdreis-project’ waar inmiddels al duizenden mensen aan hebben deelgenomen en waarbij deelnemers worden uitgenodigd om op allerlei manieren een ander soort toekomst te verbeelden.
Verbeelding en geheugen maken gebruik van hetzelfde deel van de hersenen, dus als we ons een toekomst proberen voor te stellen, is het net alsof we ons die proberen herinneren.
De oefeningen die Rob en zijn team hebben bedacht zijn ook niet enkel mentaal: het moet allemaal ook tactiel zijn, tastbaar, en meerdere zintuigen aanspreken. Zo bouwen deelnemers maquettes in karton van wat ze zich verbeelden, of wordt hen gevraagd ‘geur-boeketten’ samen te stellen om te proberen benaderen hoe ze zich verbeelden dat de toekomst zal ruiken. En het hoeft niet te verbazen dat voor de meesten dat geuren zullen zijn die verband houden met de natuur: bloemen, gras, bomen, water. En niemand verbeeldt zich een toekomst met grotere Ikea’s of nog snellere iPhones. Nee, wat we met z’n allen vooral verlangen blijkt dan toch vooral te maken te hebben met schoonheid, rust, verbinding...
Onderzoek heeft uitgewezen dat ons vermogen tot verbeelding er al decennia lang op achteruit gaat, een vaststelling die niet hoeft te verbazen. Dat heeft te maken met allerlei factoren: natuurlijk de tijd die we voor beeldschermen doorbrengen, de sterke verminderde ruimte voor vrij spel voor onze kinderen, en de héél sterk verminderde tijd die we doorbrengen in de natuur. Maar ook de manier waarop we kennis toetsen en testen in ons onderwijs, iets waar ik later ook nog zal op terugkomen.
De creativiteit waarmee Rob Hopkins die oefeningen bedenkt, zijn dan ook niet los te zien van zijn opleiding als kunstenaar: Rob ging naar een kunstschool en de creatieve vermogens die daar werden ontwikkeld zijn voor hem nu essentieel. Er zijn wel meer grote denkers in de huidige transitie die als kunstenaar zijn begonnen, en dat zal geen toeval zijn: ze zijn minder gehinderd door hokjesdenken, dogma’s en vakgerichte indoctrinaties allerhande, en kunnen beter ’out of the box’ denken. Reden waarom ik geloof dat kunst, of liever de vrijheid van geest die een gevolg kan zijn van de artistieke manier van denken/voelen/verbeelden, een grote rol zal kunnen spelen in de komende transities.
Ikzelf ben natuurlijk ook in dat geval, en ik meen dat mijn leven als beeldend kunstenaar in mij - for better or for worse - enige neurale verbindingen heeft achtergelaten die zich nogal ver ‘out of the box’ bevinden, iets waar ik mij van bewust ben maar dat ik ook niet meer kan of wens te verbergen. De toekomst zal ‘out of the box’ zijn of ze zal niet zijn.
Maar een reden te meer om het kunstonderwijs meer dan ooit te koesteren: we moeten onze kinderen niet klaarstomen om radertjes te worden in de economische machine die onze planeet levend opvreet, we kunnen ze leren om vrij te denken en te voelen, en hun creativiteit zo vrij mogelijk aan te wenden, want als er iets is wat we nodig zullen hebben om de komende crisis en transitie te navigeren, zal het wel creativiteit, vindingrijkheid en verbeelding zijn! En veel verlangen naar een toekomst die we wél willen.
Over Transition Network: het initiatief, dat in de kleine Engelse stad Totnes werd opgericht, werd al snel een internationaal fenomeen, en verleende ondersteuning aan talloze lokale transitie-initiatieven wereldwijd. Het is begaan met dat ’tussengebied’ tussen overheid en individuele burger, dat zo belangrijk zal zijn in de transitie die ons wacht. Zoals ik al schreef en Rob ook zegt: “als we wachten op de overheid zal het te laat zijn, en wat we individueel doen zal te weinig zijn, maar als we samen met de mensen rondom ons iets doen, zou het misschien net genoeg en net op tijd kunnen zijn.”
Transition network is dus bezig met precies dat te ondersteunen en faciliteren: lokale initiatieven die verbinden en ‘resilience’ of weerbaarheid opbouwen in het licht van de voedsel-, energie- en klimaat-noodtoestand.
In mijn essay ‘Laten we niet meer praten over de klimaatcrisis, deel twee’ (meer bepaald in hoofdstuk zes ‘Van onder uit’ ) had ik het er ook al over: de revolutie zal van onder uit komen, niet van één of andere nationale of internationale overheid. En Transition Network is één van de talloze initiatieven wereldwijd die - grotendeels onder de radar van de mainstream media - bezig zijn met die stille revolutie en het voorbereidend werk op een ander soort wereld.
Rob is auteur van diverse boeken, waaronder "The Transition Handbook" en recentelijk 'How to Fall in Love with the Future: A Time Traveller’s Guide to Changing the World’. Hij heeft een doctoraat van de Universiteit van Plymouth, twee eredoctoraten en presenteerde 100 afleveringen van zijn podcast "From What If to What Next".
Zijn muziekproject met artiest Mr Kit, ‘Field Recordings from the Future’, is nu verkrijgbaar en wordt ontwikkeld tot een liveshow die in 2026 op tournee zal gaan. Zijn website is robhopkins.net.
Tot slot nog een belangrijke noot: Rob zegt ergens naar het einde van het interview toe dat we een héél sterk verlangen naar die mogelijke toekomst moeten koesteren. Gewoon wat goesting is niet genoeg, het moet “een diep verlangen op zielsniveau” zijn, in zijn woorden.
Dat vond ik een interessante opmerking. En je zou kunnen stellen dat verliefd worden altijd met de ziel te maken heeft. Dus verliefd worden op de toekomst, lijkt dan logischerwijze een uitdaging voor de ziel ja.
Maar één van de problemen waar we dan tegenaan lopen, is dat onze ‘beschaving’ helemaal niet meer gelooft dat we een ziel hebben - of liever zijn. Wij denken dat verliefd worden maar een kwestie is van egoïstische genen, hormonen, overlevingsstrategieën. En dat is een probleem. We zijn de eerste ‘beschaving’ sinds het ontstaan van de mens die niet meer gelooft in het bezield zijn van onszelf of de wereld. Dus daar is óók werk aan de winkel, nogal ver ‘out of the box’ ook. Wordt vervolgd!
En laten we wat meer bezig zijn met het ons proberen verbeelden van de toekomst die we willen. Hoe zou die toekomst er voor jou uitzien? En ruiken?
Bedankt voor het lezen, en tot de volgende aflevering,
Het ga jullie goed,
Filip
