Walkie-Talkie #10 ‘Why Mind (Or Never Mind?)’
- filipvk
- 11 minuten geleden
- 2 minuten om te lezen
Beste vrienden,
In Walkie-Talkie #10 begin ik waar ik vorige keer ophield: bij de grote 19de eeuwse psycholoog en filosoof William James en diens notie van de ‘filter-theorie’, een bijzondere theorie over bewustzijn en ‘mind’.
Tijdens de vorige wandeling gaf ik al even aan waarom ik William James en zijn werk zo belangrijk en relevant vind, en nu ga ik daar nog even dieper op in, en ook op de vraag waarom we het over ‘mind’ moeten hebben.
Waarom is het nodig en belangrijk om het te hebben over de aard van het menselijke bewustzijn, en de ideeën die in onze samenleving dominant zijn betreffende dat bewustzijn? Waarom is dat relevant in het licht van de ecologische en andere crisissen die steeds overweldigender lijken?
Een vraag die ik ook heb behandeld in de recente Mijmering ‘Kort en bondig: waarom wereldbeelden’.
Ik schets tijdens deze wandeling hoe elke beschaving in de geschiedenis een wereldbeeld creëerde, een paradigma dat op zijn beurt richting gaf aan zowat alles binnen die beschaving. Een wereldbeeld geeft vorm aan de ideeën over zin en betekenis van het bestaan binnen een cultuur, een samenleving: waarom is er een kosmos, een wereld, eerder dan niets? Waarom zijn wij er? Wat is de zin van het leven? Hoe moeten we leven? Wat is de relatie tussen mens en wereld?
Die dingen worden (ook letterlijk) verbeeld en vorm gegeven in een wereldbeeld, en gaan voor een groot deel bepalen hoe we die wereld en onszelf waarnemen.
En in het centrum van elk wereldbeeld is er een ‘theorie van mind’ of een fundamenteel concept over bewustzijn, een centraal idee over wat de menselijke geest eigenlijk is.
De grote Donella Meadows, auteur van de baanbrekende studie ‘The Limits to Growth’ uit 1972, gaf het al aan: het belangrijkste wat ons te doen staat, is het veranderen van ons wereldbeeld (Ik citeerde haar idee daarover al in de blog post ‘De Reizen, een update’). En dat blijkt steeds meer: binnen ons huidig wereldbeeld, gaan we de problemen enkel verplaatsen of erger maken. “The Master’s tools will not dismantle the master’s house”, zoals Audre Lorde het zo mooi zei. We hebben een nieuw wereldbeeld nodig, en dus ook een nieuw idee over wat bewustzijn en ‘mind’ eigenlijk zijn.
In de volgende wandeling zal ik een beetje dieper ingaan op wat onze huidige ‘beschaving’ (een woord dat ik liefst tussen aanhalingstekens zet) gelooft over bewustzijn, en waarom dat een uitermate nihilistisch geloof is dat ons steeds verder in de problemen brengt. Het is ook een geloof dat allerminst op wetenschap gebaseerd is, in tegenstelling tot wat we graag denken.
Een heel spannende verkenningstocht eigenlijk, die ons op het spoor kan brengen van een heel andere manier om naar de wereld en onszelf te kijken.
Bedankt om mee te wandelen, en tot de volgende aflevering,
Het ga jullie goed,
Filip
