Warm genoeg? (er is slecht nieuws én goed nieuws) - A Biosphere Project Blog
- filipvk
- 3 uur geleden
- 7 minuten om te lezen
Beste vrienden,
Iemand suggereerde me een tijdje geleden dat ik nog eens iets zou moeten schrijven over de extreme hittegolf die Europa de vorige weken in zijn greep hield.
Welaan dan, ik wil wel, maar wat valt er nog te zeggen?
Het is al allemaal gezegd, al honderden of duizenden keren sinds de jaren 70 van de vorige eeuw.
Het begint een beetje te klinken als een gebroken plaat, een naald die altijd maar blijft hangen in dezelfde groef.
Allereerst zou ik zoiets als een minuut stilte willen vragen voor alle mensen die nu recordbrekende hitte ervaren hebben in Europa, en dat zijn er heel veel. Meer dan 190 miljoen mensen ondergingen extreme hitte-stress, en velen van hen zullen dat niet overleefd hebben nu deze ‘heat-dome’ uitgewerkt is. Meer dan de helft van de 850 steden in Europa kreunden en steunden onder niet aflatende recordtemperaturen, die op meerdere plaatsen de 40 graden-grens doorbraken.
En ook ’s nachts bleven de temperaturen (anders dan bij vroegere hittegolven) uitzonderlijk hoog, wat het moeilijk maakte te recupereren van de hitte-stress. Infrastructuur en technologie lieten het afweten, spoorwegen moesten treinen in de stelplaatsen houden, kerncentrales werden stilgelegd omdat het koelwater uit rivieren te warm was, ziekenhuizen moesten operaties en andere kritieke zorg uitstellen, enzovoort enzoverder. Onze hoogtechnologische wereld is niet echt opgewassen tegen temperaturen van boven de veertig graden.
En ja, dit is nog maar het begin.
En ja, er is zoals steeds ook goed nieuws, maar laat ik eerst verder gaan met het slechte nieuws, dan hebben we dat achter de rug. Blijf er eventjes bij, dan volgt er eigenlijk heel goed nieuws. Maar dat goede nieuws zal niet bestaan uit wondere techno-fixes, want de hoop op technologische quick-fixes is net een deel van het probleem.
De hittegolf in Europa was nog maar klein bier bijvoorbeeld vergeleken met die in Indië, waar de toestand stilaan onleefbaar wordt. Wekenlang liepen de temperaturen in grote delen van het Indische subcontinent op tot bijna vijftig graden, en is de grens van wat mensen kunnen doorstaan zo stilaan bereikt of ver overschreden. Over die hittegolf waar letterlijk honderden miljoenen mensen onder leden werd weinig of niet bericht in de Westerse mainstream media, een patroon dat zich steeds duidelijker aftekent: naarmate de klimaatrampen toenemen, neemt de berichtgeving erover af.
Ik zou hier weer een opsomming kunnen geven van al het andere klimaat-onheil van de afgelopen maanden, van de tienduizenden doden door hitte of overstromingen wereldwijd, maar ik weet niet meer wat dat uithaalt. Eerder dan mensen wakker schudden, lijkt het te leiden tot een soort catatonische verlamming, een vorm van wat het ‘collective bystander syndrome’ wordt genoemd.
De planeet is nu de facto met zo’n anderhalve graad opgewarmd, kunnen we wel stellen nu die grens al drie jaar op rij doorbroken is. Degenen die beweren dat we de doelstelling van het klimaatverdrag van Parijs nog kunnen halen, leiden aan een hardnekkige vorm van ontkenning of wishful thinking: we zijn er al aanbeland, bij die anderhalve graad, en de planeet gaat niet meer afkoelen. Maar wat meer is: ons huidige traject zal leiden tot drie graden of meer opwarming tegen het einde van deze eeuw, mogelijk al veel eerder, tenzij we een nooit geziene koerswijziging initiëren. Wie onder ogen ziet wat anderhalve graad opwarming nu al aanricht in de wereld, moet concluderen dat we héél zware tijden tegemoet gaan. En wie dat niet wil zien of blijft ontkennen, bewijst zichzelf of diens nakomelingen geen dienst.
Maar we moeten dat niet alleen erkennen en echt onder ogen zien, we mogen ons daar ook niet door laten ontmoedigen. En ons niet laten ontmoedigen betekent: het grotere plaatje zien, en ook vérder kijken dan de angstaanjagende ontwrichting van het milde klimaat dat de afgelopen 10.000 jaar onze "beschaving" heeft mogelijk gemaakt (een woord dat ik altijd tussen aanhalingstekens plaats, omdat ik met filosoof Daniël Schmachtenberger van mening ben dat we het stadium van echte ‘beschaving’ nog nooit bereikt hebben).
Wat betekent het om het grotere plaatje te zien?
Ten eerste dat wat we de ‘klimaatcrisis’ noemen maar het topje van de ijsberg is, een symptoom van een veel grotere en diepere crisis in onze biosfeer. Het is de koorts van een organisme dat inmiddels heel ziek is, en zolang we dat niet zien gaan we de ‘oplossingen’ ook steeds weer in de foute hoek zoeken. Dat heb ik al vaak herhaald in deze blog, ik zei het al, het begint te lijken op een plaat die blijft hangen. Maar ook: herhaling is de moeder van het onderwijs zegt men, dus vooruit maar.
Dat lijkt op het eerste zicht alleen maar méér slecht nieuws, maar wat er onder het topje van die ijsberg zit, zijn niet enkel meer problemen en crisissen, maar ook heel veel mogelijke remedies die eigenlijk voor het rapen liggen. Net omdat de problemen zoveel complexer zijn dan we doorgaans beseffen, en niet te herleiden zijn tot ‘enkel’ een teveel aan CO2 in de atmosfeer, zijn er ook veel meer manieren om het evenwicht in onze biosfeer te herstellen dan we doorgaans beseffen. Eigenlijk gebeurt alles wat nodig is al ergens, alleen nog niet op de schaal die nodig is of met de nationale en internationale coördinatie die vereist is. Daarover meer nieuws binnenkort in deze blog.
Dus nu kom ik bij het min of meer goede nieuws: als we naar alle ziektebeelden kijken en niet alleen naar de koorts, de symptomen grondig analyseren en alle mogelijke oorzaken in kaart brengen, dan doemen er ook heel nieuwe paden op die tot genezing kunnen leiden. Paden waarvan velen het bestaan nog niet vermoeden, en die zelden of nooit belicht worden in onze mainstream media.
De meeste commentatoren in de internationale media leggen nog steeds de nadruk op de rol die fossiele brandstoffen spelen in de ontwrichting van het klimaat. En die rol is ontegensprekelijk belangrijk en niet te ontkennen. Maar de onmogelijkheid om binnen de nodige tijdspanne die afhankelijkheid van fossiele brandstoffen los te laten, zorgt dan ofwel voor de ontmoediging: niets aan te doen, we zijn gedoemd; ofwel voor het hardnekkige techno-optimisme: met kerncentrales, elektrische auto’s en zonnepanelen lukt het wél.
Waarom dat techno-optimisme misplaatst is en niet gebaseerd op de realiteit, had ik het al in de blog posts ‘Waarom we het niet gewoon kunnen doen’ en ‘Hernieuwbare redding?’ Over de reden waarom de focus op CO2 als boosdoener te beperkt is liet ik Richard Heinberg aan het woord in ‘Waarom de klimaatcrisis niet ons grootste ecologische probleem is, en waarom technologie ons niet zal redden’.
De ontwrichting van onze biosfeer heeft met letterlijk zowat alles te maken wat we doen en laten: in de eerste plaats landbouw -in het bijzonder de veeteelt- en onze voedingsgewoonten, met industriële visserij, met ons economisch systeem gebaseerd op eindeloze exponentiële groei.
In eerste instantie lijkt dat nog méér ontmoedigend: we gaan onszelf niet redden simpelweg door minder fossiele brandstoffen te gebruiken, iets waar we sowieso niet in slagen omdat onze afhankelijkheid veel te groot is. Maar eigenlijk is het dus goed nieuws: er zijn eindeloos veel meer manieren om op relatief korte termijn een enorme impact te hebben op het evenwicht in onze levende biosfeer, en al die manieren kunnen cumulatief een levensreddende invloed hebben op de ontwrichting van het klimaat.
Makkelijk zal het daarom niet worden, integendeel, omdat dat van ons een grote verandering van levensstijl zal vragen, vooral wat betreft voeding (zie mijn blog post ‘Zeer belangrijk bericht aan de bevolking’). Maar meer dan onze individuele acties en goedbedoelde inspanningen zoals minder autorijden of vliegen en minder consumeren, zal ons overleven afhangen van de mate waarin we weer beseffen dat we allemaal van elkaar afhankelijk zijn, dat we allemaal diep verbonden zijn met elkaar en met de planeet, en dat die planeet en alles erop en eraan, inclusief wij, ten gronde een mysterieus wonder is. We moeten ons weer verbonden weten met onze planeet als Minnaar en als Zelf, zoals de grote Joanna Macy ons keer op keer herinnerde. En dan is de kans groot dat we haast vanzelf de juiste dingen gaan doen, omdat het de liefde is die ons de weg zal wijzen. Als die uitspraak je cynische kant triggert, bewijst dat mijn punt: het is ons cynisme en ons gebrek aan geloof dat ons de das zal omdoen als we ons niet weer kunnen verbinden met het grotere geheel dat onze levende biosfeer is.
Wel, dat heb ik ook al vele malen verkondigd in deze blog, en ik zal dat ook blijven doen. De gebroken plaat die blijft hangen, kan misschien mettertijd toch een lichtje doen branden in zelfs de meest sceptische geest. Een lichtje van vertrouwen, hoop en liefde.
Zie, ik heb geen zin om over die hittegolven te schrijven puur in termen van CO2, de kwaadaardige fossiele brandstof industrie, het onafwendbare van de rampen die op ons afkomen. De koorts is een symptoom, niet de ziekte. Laten we ons niet fixeren op de koorts (hoe ernstig die ook is), maar al onze aandacht, intelligentie, en creatieve energie focussen op de onderliggende ziekte(n).
Ik zal in deze blog blijven berichten over alle middelen die voorhanden zijn om de nieuwe wereld te creëren die in evenwicht zal kunnen bestaan met deze levende biosfeer: het ontwikkelen van resilience oftewel veerkracht in onze samenleving als buffer tegen de toenemende impact van klimaatrampen, het ontwikkelen van regeneratieve landbouw, het afbouwen van veeteelt en industriële visserij, hervorming van ons economisch systeem met nadruk op degrowth of eco-socialisme; de ecologische, economische en sociale herverdeling van inkomen en welvaart; nieuwe vormen van governance en zelfbestuur, hervorming van politieke en economische systemen volgens bio-regio’s, enzovoort enzoverder.
En als kers op de taart: de verkenning van nieuwe wereldbeelden die opdoemen uit de nieuwste wetenschappelijke ontdekkingen, en die ons op een heel andere manier zullen doen kijken naar onszelf en naar de wereld. Want dat is natuurlijk de kern van de zaak: alles wat we geloven over de wereld en onszelf.
Ik wens jullie veel koel en regenachtig weer toe (iets wat we gaandeweg meer en meer zullen waarderen), en hoop dat deze blogpost jullie en jullie geliefden in goede gezondheid aantreft, met ook een blijvende hoop dat we de weg gaan vinden doorheen dit labyrinth en deze proef van maturiteit voor de mensheid, want dat is het wel. Een soort examen om te zien of we naar het volgende niveau kunnen. En de enige manier om die proef met succes te doorstaan is: ons op een héél diep niveau met elkaar verbonden te weten.
Bedankt voor het lezen, en tot de volgende aflevering,
Het ga jullie goed,
Filip
